EU Chips Act: Europa's strijd voor halfgeleiderssoevereiniteit
De Europese Unie wil haar afhankelijkheid van buitenlandse chipproducenten verkleinen via de EU Chips Act. Maar haalt Europa de ambitieuze doelen wel?
Kernpunten
- De EU Chips Act trad op 21 september 2023 in werking en heeft als doel het mondiale marktaandeel van Europa in halfgeleiders te verdubbelen van minder dan 10% naar 20% in 2030.
- De wet rust op drie pijlers: onderzoek en innovatie, productiecapaciteit en staatssteun, en monitoring met crisisrespons.
- Een rapport van de Europese Rekenkamer uit 2025 concludeert dat de 20%-doelstelling naar verwachting niet gehaald wordt; de Commissie zelf raamt het marktaandeel op slechts 11,7% in 2030.
- In juni 2026 deed de Commissie een voorstel voor een Chips Act 2.0 met aanvullende maatregelen om strategische afhankelijkheden verder te verminderen.
Halfgeleiders — ook wel chips genoemd — vormen de bouwsteen van vrijwel alle elektronische producten en zijn onmisbaar voor sectoren als de auto-industrie, communicatie, defensie en medische apparatuur. Een mondiale chiptekorten leidde tot verstoorde toeleveringsketens, productietekorten en in sommige gevallen zelfs fabriekssluitingen. Dat tekort maakte de kwetsbaarheid van Europa pijnlijk zichtbaar.
Om die afhankelijkheid te verkleinen, nam de EU de European Chips Act aan. De verordening (Regulation (EU) 2023/1781) werd op 13 september 2023 vastgesteld door het Europees Parlement en de Raad, en trad op 21 september 2023 in werking. Het doel: het mondiale marktaandeel van Europa in halfgeleiders verdubbelen van minder dan 10% naar 20% tegen 2030, ondersteund door een totale publieke en private investering van minimaal 86 miljard euro.
De wet is opgebouwd rond drie pijlers: versterking van onderzoek en innovatie, een raamwerk voor productiecapaciteit met staatssteunontheffingen, en een monitorings- en crisisresponsmechanisme. De uitvoering wordt bewaakt door het European Semiconductor Board (ESB), een coördinatieorgaan van de lidstaten onder leiding van de Commissie.
Wat betekent dit voor de BeNeLux?
De EU Chips Act is direct relevant voor de BeNeLux-regio, die een aanzienlijk deel van de Europese halfgeleidersindustrie herbergt. De wet schept een Europees kader voor subsidies, pilootlijnen voor onderzoek en ontwikkeling, en competentiecentra die ook kleine en middelgrote bedrijven toegang geven tot chipinfrastructuur. Voor bedrijven en kennisinstellingen in de regio biedt dit mogelijkheden om aan te sluiten op Europese financieringsstromen en samenwerkingsverbanden binnen de halfgeleiderssector.
Achtergrond: waarom een Chips Act?
De Chips Act werd voor het eerst aangekondigd in februari 2022, deels als reactie op de verstoringen in de wereldwijde toeleveringsketen tijdens de COVID-19-pandemie. De Europese Commissie paste bij de totstandkoming een afwijking toe op haar eigen Better Regulation-richtlijnen, waardoor geen volledige effectbeoordeling of publieke consultatie werd uitgevoerd vóór de introductie van de wetgeving. Dat procedurele versnelling leidde er volgens de Europese Rekenkamer toe dat de wet geen duidelijk omschreven operationele doelstellingen per pijler bevat.
Drie pijlers in detail
Pijler I — Chips for Europe Initiative Deze pijler ondersteunt grootschalige technologische capaciteitsopbouw en innovatie. Onder de Chips Joint Undertaking worden vijf pilootlijnen ondersteund voor procesontwikkeling, testen en kleinschalige productie. Alle EU-lidstaten en Noorwegen hebben inmiddels competentiecentra opgericht die bedrijven — met name het midden- en kleinbedrijf en start-ups — toegang bieden tot chipinfrastructuur, training en grote onderzoeksfaciliteiten. De Commissie beschikt via Horizon Europe en het Digital Europe Programme direct over circa 4,5 miljard euro voor deze pijler.
Pijler II — Leveringszekerheid en veerkracht Een raamwerk voor staatssteunontheffingen maakt investeringen in chipproductie, geavanceerde verpakking, testen en assemblage mogelijk. De Commissie heeft al dertien staatssteunbesluiten goedgekeurd voor 'first-of-a-kind'-chipfaciliteiten, met een totale publieke en private investering van meer dan 32 miljard euro. Voorbeelden uit de goedgekeurde projecten zijn onder meer een gezamenlijke onderneming van TSMC, Bosch, Infineon en NXP in Dresden (meer dan 10 miljard euro), en faciliteiten van STMicroelectronics in Italië en GlobalFoundries in Frankrijk en Duitsland. De resterende circa 35 miljard euro aan publieke investeringen is afhankelijk van staatssteunbesluiten van afzonderlijke lidstaten, waarover de Commissie geen coördinerende bevoegdheid heeft.
Pijler III — Monitoring en crisisrespons Het European Semiconductor Board coördineert de bewaking van de halfgeleiderwaardeketens en kan bij een crisis ad-hocmaatregelen nemen.
Kritische bevindingen: doelen buiten bereik?
Een speciaal rapport van de Europese Rekenkamer uit 2025 beoordeelde de voortgang van de EU's industriebeleid voor de microchipsector. De Rekenkamer erkende "redelijke vooruitgang" onder Pijler I, maar concludeerde dat de wet "zeer waarschijnlijk onvoldoende is" om de 20%-doelstelling in 2030 te halen. Op basis van een eigen prognose van de Commissie, gepubliceerd in juli 2024, wordt het EU-marktaandeel tegen 2030 geraamd op slechts 11,7%.
De Rekenkamer wees op een definitorisch probleem: de Digital Compass definieerde geavanceerde chips als chips onder 5 nanometer of tien keer energiezuiniger dan in 2021. In 2020 waren echter alleen fabrieken in Taiwan en Zuid-Korea in staat chips op 5 nm te produceren; de EU had geen productiecapaciteit onder 22 nm. Chipmakers en nationale autoriteiten die tijdens het onderzoek werden gehoord, beschreven de 20%-doelstelling als "iets om naar te streven, niet iets dat realistisch haalbaar is".
Daarnaast stelde de Rekenkamer vast dat de Commissie onvolledige informatie had over de werkelijk uitbetaalde middelen uit meerdere financieringsstromen — waaronder de Europese Structuur- en Investeringsfondsen, de Herstel- en Veerkrachtfaciliteit en financiering via de Europese Investeringsbank — waardoor het toezicht op de voortgang beperkt bleef.
Research van de Bruegel-denktank, gepubliceerd in mei 2026, concludeerde eveneens dat de wet "ondermaats heeft gepresteerd" wat betreft de omvang van de gemobiliseerde financiering. Ter vergelijking: de Amerikaanse CHIPS and Science Act vertegenwoordigt 76 miljard dollar, en ook de Inflation Reduction Act biedt aanvullende stimulansen — bedragen die het Europese pakket van 43 miljard euro aanzienlijk overtreffen. Bovendien lost de wet de problemen met grondstoffen voor chipproductie niet op.
Chips Act 2.0
In juni 2026 deed de Commissie een voorstel voor een Chips Act 2.0. Dit voorstel introduceert nieuwe maatregelen om de chipsindustrie verder te versterken, strategische afhankelijkheden te verkleinen en geavanceerde chipproductie in de EU te ondersteunen.
Veelgestelde vragen
- Wanneer trad de EU Chips Act in werking?
- De EU Chips Act (Verordening (EU) 2023/1781) trad op 21 september 2023 in werking, nadat het Europees Parlement en de Raad de wet op 13 september 2023 hadden aangenomen.
- Wat is het centrale doel van de EU Chips Act?
- De wet wil het mondiale marktaandeel van Europa in halfgeleiders verdubbelen van minder dan 10% naar 20% tegen 2030, met een totale publieke en private investering van minimaal 86 miljard euro.
- Haalt Europa de 20%-doelstelling in 2030?
- Naar verwachting niet. De Europese Rekenkamer concludeerde in een rapport uit 2025 dat de doelstelling "zeer waarschijnlijk onvoldoende" wordt gehaald. De Commissie zelf raamt het EU-marktaandeel op 11,7% in 2030, op basis van een eigen prognose uit juli 2024.
- Hoeveel geld heeft de Europese Commissie zelf direct beschikbaar?
- De Commissie beschikt direct over circa 4,5 miljard euro via Horizon Europe en het Digital Europe Programme, uitbetaald via de Chips Joint Undertaking. De overige circa 35 miljard euro aan publieke investering hangt af van staatssteunbesluiten van afzonderlijke lidstaten.
- Wat houdt de Chips Act 2.0 in?
- De Europese Commissie deed in juni 2026 een voorstel voor een Chips Act 2.0, met nieuwe maatregelen om de chipsindustrie verder te versterken, strategische afhankelijkheden te verminderen en geavanceerde chipproductie in de EU te ondersteunen.