Wat is SaaS? Software via het internet uitgelegd
Software as a Service (SaaS) is het dominante model geworden voor het leveren van softwaretoepassingen: de aanbieder beheert alles, de gebruiker logt in via een browser. Dit artikel legt uit hoe het werkt, wat het verschilt van traditionele software en waar je op moet letten.
Kernpunten
- SaaS staat voor Software as a Service: software die via het internet wordt aangeboden en beheerd door de aanbieder, niet door de gebruiker zelf.
- Gebruikers betalen doorgaans via een abonnement of op basis van gebruik, in plaats van een eenmalige licentie te kopen.
- Voordelen zijn onder meer lage opstartkosten, automatische updates en schaalbare rekenkracht; aandachtspunten zijn afhankelijkheid van de aanbieder en waar data wordt opgeslagen.
- Sinds 2023 is SaaS de primaire manier waarop bedrijven softwaretoepassingen aanbieden.
Wat is SaaS?
Software as a Service (uitgesproken als 'sass') is een cloudcomputingmodel waarbij een aanbieder softwaretoepassingen levert aan klanten en tegelijkertijd alle benodigde fysieke en softwarematige infrastructuur beheert. De gebruiker heeft de software niet zelf geïnstalleerd op zijn eigen systeem, maar opent die via een webbrowser of een lokaal geïnstalleerde client.
Het kernverschil met traditionele software: bij SaaS is de eigendom van de software gescheiden van het gebruik ervan. Bij traditionele software koop je een licentie en draai je het programma op je eigen hardware. Bij SaaS betaal je voor toegang — meestal via een abonnement — en regelt de aanbieder de rest.
Dit model bestaat al vanaf rond 2000, en is sindsdien sterk gegroeid. In 2023 was SaaS de voornaamste manier waarop bedrijven applicaties aanbieden, meldt Wikipedia op basis van meerdere bronnen.
Wat betekent dit voor de BeNeLux?
Dat verlaagt de drempel om professionele software te gebruiken, maar brengt ook vragen mee over dataopslag (waar staan de servers?), privacyregelgeving (AVG/GDPR) en afhankelijkheid van één leverancier. Dit zijn overwegingen die voor elke SaaS-aanschaf relevant zijn.
Hoe werkt SaaS technisch?
SaaS-aanbieders draaien hun toepassingen doorgaans op gehuurde infrastructuur: Infrastructure as a Service (IaaS) levert de fysieke rekenkracht, Platform as a Service (PaaS) voegt het besturingssysteem en middleware toe, en de SaaS-laag daarboven is de eigenlijke applicatie. Eindgebruikers hebben met geen van die onderliggende lagen te maken — zij zien alleen de applicatie.
Een belangrijk kenmerk is de zogenoemde multi-tenant-architectuur: meerdere klanten delen in de meeste gevallen dezelfde onderliggende infrastructuur, wat de kosten drukt. Sommige aanbieders bieden tegen meerprijs een afgeschermde omgeving ('siloed environment') aan.
Omdat cloudinfrastructuur direct op te schalen is, hoeven klanten niet te wachten op nieuwe hardware. Updates worden door de aanbieder uitgerold en zijn vrijwel direct beschikbaar voor alle klanten.
Geschiedenis: van mainframe tot abonnementsmodel
De wortels van SaaS liggen in de jaren zestig, toen multitasking op mainframes het mogelijk maakte meerdere gebruikers tegelijk te bedienen. In de jaren zeventig werd timesharing het dominante businessmodel voor computing. Aan het einde van de jaren negentig ontstond cloudcomputing, met bedrijven als Salesforce (opgericht in 1999) die internetgebaseerde applicaties aanboden op basis van betaling per gebruik.
Begin 2004 werd Gmail een van de eerste SaaS-producten die op grote schaal aan consumenten werden aangeboden. Aanvankelijk werd SaaS gezien als een technologische innovatie; later werd het meer beschouwd als een businessmodel. In 2019 vertegenwoordigde SaaS naar schatting 43 procent van de totale cloudmarkt, terwijl IaaS en PaaS samen goed waren voor ongeveer 25 procent.
Bekende SaaS-producten
Consumenten-SaaS omvat diensten als sociale mediaplatformen, Gmail en de bijbehorende Google Docs-editors, Zoom, Dropbox en entertainmentdiensten als Netflix en Spotify. Zakelijke SaaS-producten zijn onder meer Salesforce voor klantrelatiebeheer (CRM), SAP Cloud Platform en Oracle Cloud voor enterprise resource planning (ERP).
Verdienmodellen: van abonnement tot freemium
Het meest gangbare verdienmodel voor SaaS is het abonnement of betaling op basis van gebruik. Andere modellen zijn:
- Freemium: de basisdienst is gratis, uitgebreide functies kosten geld. Voordeel voor de aanbieder: hogere marktpenetrantie. Nadeel: hostingkosten lopen op met het aantal gebruikers, ongeacht of die betalen.
- Advertentie- of datagedreven gratis diensten: de dienst is gratis voor de gebruiker, maar wordt gefinancierd via advertenties, affiliatemarketing of de verkoop van gebruikersdata.
- Crippleware: de gratis versie dient uitsluitend als demonstratie van de betaalde versie.
- Open SaaS: een kleine groep SaaS-producten heeft openbare broncode. Dit model kan voordelen bieden zoals lagere inzetkosten, minder leveranciersafhankelijkheid en beter overdraagbare applicaties.
Eenmalige aankopen (een perpetuele licentie voor een specifieke versie) zijn bij SaaS zelden mogelijk en worden minder gangbaar.
Aandachtspunten bij SaaS
De voordelen voor klanten — lagere opstartkosten, flexibiliteit, schaalbare capaciteit en automatische updates — zijn breed erkend. Tegelijkertijd zijn er aandachtspunten:
- Afhankelijkheid van de aanbieder ('vendor lock-in'): overstappen naar een andere dienst kan lastig zijn.
- Datalocatie en privacy: de data staat op servers van de aanbieder, niet op eigen infrastructuur. Voor organisaties in de BeNeLux is dit relevant in het licht van de AVG/GDPR.
- Doorlopende kosten: in tegenstelling tot een eenmalige licentie loopt het abonnement door zolang de dienst wordt gebruikt.
- Beschikbaarheid: de dienst is afhankelijk van internetverbinding en de uptime van de aanbieder.
Veelgestelde vragen
- Wat is het verschil tussen SaaS en traditionele software?
- Bij traditionele software koop je een licentie en installeer je de applicatie op je eigen hardware. Bij SaaS betaal je voor toegang (doorgaans via een abonnement) en beheert de aanbieder alle infrastructuur. Het eigendom van de software ligt bij de aanbieder; jij betaalt voor het gebruik.
- Hoe betaal je voor SaaS?
- De meest gangbare modellen zijn een periodiek abonnement en betaling op basis van gebruik. Daarnaast bestaat freemium (basis gratis, uitgebreide functies betaald) en zijn er diensten die gratis zijn maar gefinancierd worden via advertenties of de verkoop van gebruikersdata. Een eenmalige perpetuele licentie is bij SaaS zelden mogelijk.
- Is SaaS veilig voor mijn bedrijfsdata?
- De bronnen geven geen specifieke veiligheidsgaranties, maar wijzen wel op een structureel aandachtspunt: bij SaaS staat data op de servers van de aanbieder. Voor bedrijven in de BeNeLux is de locatie van die servers en de naleving van de AVG/GDPR daarom een relevante overweging bij de keuze voor een SaaS-product.
- Wat zijn bekende voorbeelden van SaaS?
- Voorbeelden van consumenten-SaaS zijn Gmail, Google Docs, Zoom, Dropbox, Netflix en Spotify. Voorbeelden van zakelijke SaaS zijn Salesforce (CRM), SAP Cloud Platform en Oracle Cloud voor enterprise resource planning.
- Wanneer is SaaS het dominante softwaremodel geworden?
- SaaS bestaat al vanaf rond 2000. De markt groeide snel in de vroege 21e eeuw, en in 2023 was SaaS de primaire manier geworden waarop bedrijven softwaretoepassingen aanbieden.