DMA en DSA: de twee EU-wetten die Big Tech aan regels binden
De Europese Unie heeft twee wetten ingevoerd om de digitale markt eerlijker en veiliger te maken: de Digital Markets Act regelt de macht van grote poortwachterplatforms, de Digital Services Act beschermt gebruikers tegen illegale content en misleidende praktijken.
Kernpunten
- De Digital Markets Act (DMA) stelt verplichtingen en verboden in voor 'poortwachters': grote digitale platforms zoals zoekmachines, appstores en berichtenapps.
- De Digital Services Act (DSA) introduceert regels voor een breed scala aan onlinediensten om de fundamentele rechten van gebruikers te beschermen en illegale content aan te pakken.
- DMA-boetes kunnen oplopen tot 10% van de wereldwijde jaaromzet, of 20% bij herhaalde overtredingen.
- Beide wetten gelden voor alle EU-lidstaten, inclusief de BeNeLux, en vervangen een lappendeken van nationale regels door één geharmoniseerd kader.
De Europese Unie heeft twee complementaire wetten ingevoerd om de digitale sector te reguleren: de Digital Markets Act (DMA) en de Digital Services Act (DSA). Ze vullen elkaar aan, maar richten zich op verschillende problemen.
De DMA richt zich op de marktmacht van zogeheten poortwachters — grote digitale platforms die als flessenhals fungeren tussen bedrijven en consumenten. Denk aan zoekmachines, appstores en berichtendiensten. De wet legt die poortwachters concrete do's en don'ts op en wil digitale markten eerlijker en meer betwistbaar maken. De DMA trad in werking op 1 november 2022 en werd van toepassing op 2 mei 2023. De Europese Commissie kan marktonderzoeken uitvoeren om de regels dynamisch aan te passen.
De DSA richt zich op een breder publiek: alle onlinediensten die Europese burgers dagelijks gebruiken, van sociale media tot e-commerceplatforms. De wet wil een digitale ruimte creëren die de grondrechten van burgers respecteert. Grote platforms met meer dan 45 miljoen maandelijkse gebruikers in de EU krijgen daarbij extra verplichtingen.
Beide wetten vullen — maar vervangen niet — het bestaande EU-mededingingsrecht.
Wat betekent dit voor de BeNeLux?
Voor consumenten betekent dit concreet: meer transparantie over advertenties, het recht om moderatiebeslissingen aan te vechten, en sterkere bescherming van minderjarigen online. Voor bedrijven vervangt de DSA 27 verschillende nationale regelgevingen door één geharmoniseerd kader, wat juridische zekerheid biedt en grensoverschrijdend opschalen in de EU vereenvoudigt.
De DMA in detail: poortwachters, do's en don'ts
De DMA definieert poortwachters aan de hand van objectieve criteria. Zodra een aanbieder van kernplatformdiensten aan de kwantitatieve drempelwaarden voldoet, moet het bedrijf dit melden bij de Europese Commissie. De Commissie heeft vervolgens 45 werkdagen om een besluit te nemen over de aanwijzing als poortwachter. Aangewezen poortwachters krijgen maximaal zes maanden om aan de verplichtingen en verboden te voldoen.
Voorbeelden van verplichtingen (do's):
- Poortwachters moeten derde partijen in bepaalde situaties toegang geven tot interoperabiliteit met hun eigen diensten.
- Zakelijke gebruikers moeten toegang krijgen tot de data die zij genereren via het platform.
- Adverteerders en uitgevers moeten de tools en informatie krijgen om advertenties onafhankelijk te verifiëren.
- Zakelijke gebruikers moeten hun aanbod buiten het platform van de poortwachter mogen promoten en contracten mogen sluiten met klanten.
Voorbeelden van verboden (don'ts):
- Eigen diensten of producten niet hoger rangschikken dan vergelijkbare aanbiedingen van derden op hetzelfde platform.
- Consumenten niet beletten om contact te leggen met bedrijven buiten het platform.
- Gebruikers niet beletten om vooraf geïnstalleerde software of apps te verwijderen.
- Eindgebruikers niet volgen buiten de kernplatformdienst voor gerichte reclame zonder effectieve toestemming.
Handhaving en sancties: De DMA voorziet in drie niveaus van handhaving:
- Boetes tot 10% van de wereldwijde jaaromzet, of tot 20% bij herhaalde overtredingen.
- Periodieke dwangsommen tot 5% van de gemiddelde dagomzet.
- Gedragsmatige of structurele maatregelen bij systematische overtredingen na een marktonderzoek — als uiterste middel kan dit zelfs de verkoop van (delen van) een bedrijf inhouden.
Om gelijke tred te houden met de snel veranderende digitale sector kan de Commissie marktonderzoeken uitvoeren om nieuwe poortwachters aan te wijzen, verplichtingen dynamisch bij te stellen en herstelmaatregelen op te leggen bij systematische inbreuken.
De DSA in detail: veiligheid, transparantie en proportionaliteit
De DSA geldt voor een brede groep onlinediensten: marktplaatsen, sociale netwerken, appstores en online reis- en accommodatieplatforms, onder andere. De verplichtingen zijn proportioneel: kleine en micro-ondernemingen hebben lichtere eisen dan grotere platforms.
Rechten voor burgers onder de DSA:
- Transparantie bij contentverwijdering: platforms moeten uitleggen waarom inhoud is verwijderd of gesuspendeerd.
- Beroep tegen moderatiebeslissingen: gebruikers kunnen in beroep gaan via het platform zelf of via een buitengerechtelijk geschillenbeslechtingsorgaan — sneller en goedkoper dan de rechter.
- Eenvoudig melden van illegale content: elk platform moet een gebruiksvriendelijk meldmechanisme aanbieden.
- Bescherming van minderjarigen: platforms moeten maatregelen nemen om minderjarigen te beschermen tegen leeftijdsongeschikte inhoud. De DSA verbiedt gerichte advertenties aan kinderen volledig.
- Feed-opties: op grote platforms (meer dan 45 miljoen maandelijkse gebruikers in de EU) kunnen gebruikers kiezen voor niet-gepersonaliseerde feeds.
- Advertentietransparantie: advertenties moeten duidelijk als zodanig worden gelabeld, inclusief informatie over de adverteerder en de reden waarom een gebruiker de advertentie ziet. Platforms mogen geen advertenties tonen op basis van gevoelige gegevens zoals seksuele geaardheid, religie of ras.
- Verbod op dark patterns: misleidende ontwerptactieken zoals agressieve pop-ups of verwarrende toestemmingsknoppen zijn verboden.
- Geverifieerde verkopers: marktplaatsen moeten contactgegevens van verkopers verifiëren en tonen.
Voordelen voor bedrijven:
- Één geharmoniseerd regelkader voor de hele EU vervangt 27 nationale regimes.
- Vereenvoudigd melden van inbreuken op rechten, waaronder intellectuele eigendom. Bedrijven kunnen de status van 'trusted flagger' verkrijgen, waardoor hun meldingen prioriteit krijgen.
- Betere bescherming tegen oneerlijke moderatiebeslissingen via beroepsmechanismen.
Extra verplichtingen voor zeer grote platforms: Platforms met meer dan 45 miljoen maandelijkse gebruikers in de EU moeten brede risico's identificeren en analyseren, waaronder de verspreiding van illegale content, bedreigingen van grondrechten, mediavrijheid en pluralisme, en publieke veiligheid.
Hoe verhouden DMA en DSA zich tot elkaar?
| DMA | DSA | |
|---|---|---|
| Doel | Eerlijke en betwistbare digitale markten | Veilige en betrouwbare digitale omgeving |
| Doelgroep | Poortwachters (grote platforms) | Alle onlinediensten (proportioneel) |
| Focus | Marktmacht en mededinging | Illegale content, gebruikersrechten, transparantie |
| Aanvulling op | EU-mededingingsrecht (vervangt het niet) | Nationale wetgeving (harmoniseert) |
Beide wetten zijn gepubliceerd in het Officieel Publicatieblad van de EU en gelden als verordening rechtstreeks in alle lidstaten, zonder omzetting in nationaal recht.
Veelgestelde vragen
- Wat is een 'poortwachter' in de zin van de DMA?
- Een poortwachter is een groot digitaal platform dat kernplatformdiensten aanbiedt — zoals zoekmachines, appstores of berichtendiensten — en dat aan objectieve kwantitatieve drempelwaarden voldoet. De Europese Commissie wijst poortwachters formeel aan na melding door het bedrijf zelf.
- Wat zijn de maximale boetes onder de DMA?
- Boetes kunnen oplopen tot 10% van de totale wereldwijde jaaromzet van het bedrijf, of tot 20% bij herhaalde overtredingen. Daarnaast zijn periodieke dwangsommen mogelijk van maximaal 5% van de gemiddelde dagomzet. Bij systematische overtredingen kunnen ook structurele maatregelen worden opgelegd, inclusief de verkoop van (delen van) een bedrijf als uiterste middel.
- Geldt de DSA ook voor kleine bedrijven?
- Ja, de DSA geldt voor alle onlinediensten die in de EU actief zijn, maar de verplichtingen zijn proportioneel aan omvang en impact. Micro- en kleine ondernemingen hebben lichtere eisen dan grotere platforms.
- Wat kan ik als gebruiker doen als een platform mijn content verwijdert?
- Onder de DSA moet het platform uitleggen waarom de verwijdering heeft plaatsgevonden. Je kunt daartegen in beroep gaan via het platform zelf of via een buitengerechtelijk geschillenbeslechtingsorgaan, dat sneller en goedkoper werkt dan een rechtszaak.
- Vervangen de DMA en DSA het bestaande mededingingsrecht?
- Nee. Beide wetten vullen het bestaande EU-mededingingsrecht aan, maar vervangen het niet. De mededingingsregels blijven volledig van toepassing naast de DMA en DSA.
Bronnen
Verder lezen
Verbanden uit de kennisgraph, met per artikel de reden van de koppeling.
Zelfde trend
Beide horen bij de Europese reguleringsgolf voor tech: AI-regels naast platformregels.
Gedeelde entiteit
Gedeeld onderwerp: de Digital Markets Act.
Graph laden…