Wat is een DMA-poortwachter en waarom is Apple er een?
De Digital Markets Act verplicht grote digitale platforms met poortwachtersstatus tot openheid en eerlijke concurrentie. Apple is zo'n poortwachter — met concrete verplichtingen voor app-distributie, interoperabiliteit en gelijke behandeling.
Kernpunten
- De Digital Markets Act (DMA) is de EU-wet die digitale markten eerlijker en beter betwistbaar moet maken door verplichtingen op te leggen aan zogenoemde poortwachters.
- Op 6 september 2023 wees de Europese Commissie zes bedrijven aan als poortwachter: Alphabet, Amazon, Apple, ByteDance, Meta en Microsoft.
- Apple is poortwachter voor vier kerndiensten: de App Store, iOS, Safari en iPadOS.
- Poortwachters moeten onder meer interoperabiliteit bieden, zelfbevoordeling achterwege laten en gebruikers in staat stellen vooraf geïnstalleerde software te verwijderen; overtredingen kunnen leiden tot boetes van maximaal 10% van de wereldwijde jaaromzet.
De Europese Unie heeft met de Digital Markets Act (DMA) een wettelijk kader vastgesteld om de markt voor digitale diensten eerlijker te maken. Centraal begrip daarin is de poortwachter (gatekeeper): een grote digitale platform dat zogenoemde kerndiensten aanbiedt, zoals app stores, zoekmachines of berichtendiensten, en dat door zijn omvang en positie de toegang tot digitale markten in sterke mate bepaalt.
De DMA trad in werking op 1 november 2022 en werd van toepassing op 2 mei 2023. Op 6 september 2023 wees de Europese Commissie voor het eerst zes poortwachters aan: Alphabet, Amazon, Apple, ByteDance, Meta en Microsoft. Apple werd aangewezen voor vier kerndiensten: de App Store, iOS, Safari en — in een latere beslissing op 29 april 2024 — iPadOS.
Poortwachters krijgen een lijst van verplichtingen ('do's') en verboden ('don'ts'). Ze moeten bijvoorbeeld interoperabiliteit toestaan, zakelijke gebruikers toegang geven tot hun eigen data, en advertentieverificatie mogelijk maken. Tegelijkertijd mogen ze hun eigen diensten niet bevoorrechten in ranglijsten, gebruikers niet beletten om buiten hun platform zaken te doen, en mogen ze geen vooraf geïnstalleerde apps blokkeren van verwijdering.
Bij niet-naleving kan de Commissie boetes opleggen tot 10% van de wereldwijde jaaromzet, of tot 20% bij herhaalde overtredingen. Bij stelselmatige schendingen zijn ook structurele maatregelen mogelijk.
Wat betekent dit voor de BeNeLux?
Voor consumenten en ontwikkelaars in België, Nederland en Luxemburg betekent de poortwachterstatus van Apple dat zij in de EU wettelijk recht hebben op een opener digitaal ecosysteem: denk aan meer vrijheid rondom app-distributie en het verwijderen van vooraf geïnstalleerde apps. Ontwikkelaars die apps aanbieden via Apple-platforms kunnen aanspraak maken op eerlijkere toegangsvoorwaarden en transparantere advertentiedata.
Wat is een poortwachter precies?
De DMA definieert poortwachters als grote digitale platforms die kerndiensten aanbieden. Kerndiensten zijn diensten zoals online zoekmachines, app stores, berichtendiensten, sociale netwerken, videodiensten en besturingssystemen. De Commissie hanteert objectieve, kwantitatieve drempelwaarden om te bepalen of een bedrijf als poortwachter moet worden aangemeld. Voldoet een bedrijf aan die drempels, dan moet het zichzelf binnen twee maanden aanmelden bij de Commissie. De Commissie heeft vervolgens 45 werkdagen om een aanwijzingsbeslissing te nemen. Na die beslissing heeft de aangewezen poortwachter maximaal zes maanden om aan alle verplichtingen te voldoen.
De DMA is op initiatief van de Europese Commissie voorgesteld in december 2020 en op 14 september 2022 aangenomen door het Europees Parlement en de Raad. De wet werd op 12 oktober 2022 gepubliceerd in het Publicatieblad van de EU.
Apple als poortwachter: vier kerndiensten
Apple is aangewezen voor vier kerndiensten:
- App Store — de enige officiële distributieroute voor apps op Apple-apparaten
- iOS — het mobiele besturingssysteem
- Safari — de standaardbrowser op Apple-apparaten
- iPadOS — het besturingssysteem voor tablets (aangewezen op 29 april 2024)
Tezamen zijn op dit moment 23 kerndiensten van de zes aangewezen poortwachters actief onder DMA-toezicht. Op 13 mei 2024 voegde de Commissie Booking toe als poortwachter voor Booking.com. Op 23 april 2025 werd Meta's aanwijzing voor Facebook Marketplace ingetrokken.
De verplichtingen in drie categorieën
1. Interoperabiliteit
Poortwachters moeten derde partijen in staat stellen om in bepaalde situaties samen te werken met hun eigen diensten. Dit betekent dat concurrerende apps of diensten toegang kunnen krijgen tot functies of data die voorheen exclusief beschikbaar waren binnen het gesloten ecosysteem van de poortwachter.
2. Geen zelfbevoordeling
Een poortwachter mag zijn eigen producten of diensten niet hoger rangschikken dan vergelijkbare aanbiedingen van derde partijen op zijn platform. Dit verbod richt zich op het voorkeursbehandelen van eigen diensten in zoekresultaten, app-lijsten of andere rankingmechanismen.
3. Openheid voor gebruikers en zakelijke partners
Gebruikers moeten vooraf geïnstalleerde software kunnen verwijderen als zij dat wensen. Zakelijke gebruikers mogen door de poortwachter niet worden belet om hun aanbod te promoten of contracten te sluiten buiten het platform om. Daarnaast moeten adverteerders en uitgevers toegang krijgen tot verificatietools voor hun advertenties op het platform.
Handhaving en sancties
De Europese Commissie houdt toezicht op naleving en beschikt over drie handhavingsinstrumenten:
- Boetes tot 10% van de wereldwijde jaaromzet, of tot 20% bij herhaalde overtredingen
- Periodieke dwangsommen tot 5% van de gemiddelde dagomzet
- Structurele maatregelen — als laatste redmiddel bij stelselmatige schendingen, inclusief gedragsmaatregelen of zelfs het afstoten van (delen van) een bedrijf
Om bij te blijven met de snelle ontwikkeling van digitale markten kan de Commissie ook marktonderzoeken uitvoeren. Die onderzoeken bieden de mogelijkheid om nieuwe bedrijven als poortwachter aan te wijzen, verplichtingen dynamisch bij te werken, of gerichte maatregelen te ontwerpen bij structurele overtredingen.
DMA en mededingingsrecht: aanvullend, niet vervangend
De DMA vormt een aanvulling op het bestaande EU-mededingingsrecht, maar vervangt dat niet. Beide kaders blijven gelijktijdig van toepassing. Waar mededingingsrecht achteraf ingrijpt op marktmisbruik, legt de DMA vooraf gedefinieerde gedragsregels op aan de grootste platforms — ongeacht of er in een specifiek geval misbruik is aangetoond.
Veelgestelde vragen
- Wat is een poortwachter onder de Digital Markets Act?
- Een poortwachter is een groot digitaal platform dat zogenoemde kerndiensten aanbiedt — zoals app stores, zoekmachines of berichtendiensten — en door de Europese Commissie formeel als zodanig is aangewezen op basis van objectieve kwantitatieve drempelwaarden.
- Welke kerndiensten van Apple vallen onder de DMA?
- Apple is aangewezen als poortwachter voor vier kerndiensten: de App Store, iOS, Safari en iPadOS.
- Welke bedrijven zijn naast Apple nog aangewezen als poortwachter?
- Op dit moment zijn zes bedrijven aangewezen: Alphabet, Amazon, Apple, ByteDance, Meta en Microsoft. Booking is later ook aangewezen voor Booking.com. Samen bieden zij 23 aangewezen kerndiensten aan.
- Wat zijn de belangrijkste verplichtingen voor een poortwachter?
- Poortwachters moeten onder meer interoperabiliteit toestaan met derde partijen, zakelijke gebruikers toegang geven tot hun eigen data, eerlijke ranking hanteren zonder eigen diensten te bevoorrechten, en gebruikers toestaan vooraf geïnstalleerde apps te verwijderen.
- Wat zijn de gevolgen als een poortwachter de DMA niet naleeft?
- De Europese Commissie kan boetes opleggen tot 10% van de wereldwijde jaaromzet, of tot 20% bij herhaalde overtredingen. Bij stelselmatige schendingen zijn ook structurele maatregelen mogelijk, zoals het verplicht afstoten van (delen van) een bedrijf.
Bronnen
Verder lezen
Verbanden uit de kennisgraph, met per artikel de reden van de koppeling.
Gedeelde entiteit
Gedeeld onderwerp: de Digital Markets Act.
Verwant
Uitleg: waarom Apple als DMA-poortwachter geldt en wat dat betekent.
Graph laden…